بسته شدن تنگه هرمز و جنگ با ایران، همزمان ۶ بحران زنجیرهای را در آمریکا و اروپا کلید زده است: شکاف سیاسی در واشنگتن، جهش قیمت نفت و بنزین، تهدید خطوط LNG قطر، خطر قطع کابلهای اینترنت زیردریایی، فاجعه امنیت غذایی و تورم ۲۸ میلیارد دلاری اتحادیه اروپا.
خط مشهد-به قلم سید وحید موسوی،بسته شدن شاهراه حیاتی تنگه هرمز و متعاقب آن آغاز درگیریهای نظامی مستقیم با ایران، تنها یک شوک منطقهای نیست؛ بلکه برگشتناپذیرترین زلزله ژئوپلیتیک در نیمقرن اخیر است که دامنه آن بهسرعت از خلیج فارس فراتر رفته و اقتصاد‑سیاست غرب را در ابعادی بیسابقه درگیر کرده است.
گذر روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت (معادل یکچهارم تجارت دریایی جهان) و همچنین ۲۰ تا ۳۰ درصد صادرات جهانی کودهای شیمیایی از این گلوگاه، به این معناست که بسته شدن آن، مستقیماً قلب سیستم انرژی، حملونقل، کشاورزی و حتی زیرساخت دیجیتال جهان را هدف قرار میدهد.
در آمریکا، بحران تنها به قیمت بنزین محدود نشده؛ یک تقابل تمامعیار میان قوه مجریه و مقننه بر سر مشروعیت جنگ، کاخ سفید را به لبه فروپاشی سیاسی کشانده است. در آن سوی آتلانتیک، اتحادیه اروپا که هنوز زخم بحران انرژی پس از جنگ اوکراین را ترمیم نکرده، اکنون با تهدید قطع گاز طبیعی مایع (LNG) قطر – تأمینکننده ۲۰ درصد از LNG جهان – روبهروست. همزمان، هشدار نیروهای مسلح ایران درباره آسیبپذیری ۷ کابل اصلی اینترنت زیردریایی در هرمز، چشمانداز یک «فاجعه دیجیتال» با مختل شدن ۹۰ درصد ترافیک داده بین آسیا و اروپا را به واقعیت نزدیک کرده است. این گزارش تحلیلی در شش بخش، هر یک از این بحرانهای زنجیرهای را با استفاده از آخرین دادههای قیمتی، گزارشهای مؤسسات مالی بینالمللی (JP Morgan، FAO) و تحولات سیاسی کنگره و کاخ سفید، مورد واکاوی قرار میدهد.
۱. بحران مشروعیت در واشنگتن:
تقابل کنگره و کاخ سفید بر سر اختیار جنگ تنها ساعاتی پس از شروع عملیات نظامی بدون مجوز کنگره، مجلس نمایندگان آمریکا با اختلاف یک رأی (۲۱۴ موافق در برابر ۲۱۳ مخالف) قطعنامه دموکراتها برای توقف جنگ با ایران را رد کرد. سنا نیز پیشتر قطعنامه مشابهی را کنار گذاشته بود. این شکاف نشاندهنده یک بحران عمیق مشروعیت است: رئیسجمهور بر اساس قانون اختیارات جنگ (۱۹۷۳) حداکثر ۶۰ روز فرصت دارد مهلتی که اول ماه مه (۱۱ اردیبهشت) به پایان میرسد.
در حالی که دموکراتها با استناد به غیرقانونی بودن جنگ و تأثیر فاجعهبار آن بر هزینههای انرژی در جوامع محلی، فشار افکار عمومی را به اوج رساندهاند. کارشناسان سیاسی، این وضعیت را شبیهترین حالت به بحران دوران جنگ ویتنام ارزیابی میکنند؛ با این تفاوت که این بار، زمان تا انتخابات میاندورهای کمتر از شش ماه است.
۲. شوک ۱۱۹ دلاری نفت و جهش تاریخی بنزین
قیمت نفت برنت که پیش از جنگ زیر ۷۰ دلار در نوسان بود، در پی بسته شدن تنگه هرمز ظرف مدت ۱۰ روز به بیش از ۱۱۹ دلار در اسفند ۱۴۰۴ جهش کرد.
تحلیلگران ارشد جیپی مورگان (JP Morgan) در یادداشت اخیر خود هشدار دادهاند که اگر اختلال در عبور نفتکشها ادامه یابد، قیمت نفت تا مرز ۱۲۰ تا ۱۵۰ دلار پیش خواهد رفت. این جهش مستقیماً روی پمپ بنزینها در آمریکا و اروپا نشسته است: میانگین قیمت هر گالن بنزین در ایالات متحده از مرز ۴.۵ دلار عبور کرده و در برخی ایالتها به رکورد ۶ دلار نزدیک میشود. نکته مهم آنکه مؤسسه انرژی وود مکنزی (Wood Mackenzie) اعلام کرده: «حتی با فرض صلح فوری، اثرات این شوک نفتی ماهها و احتمالاً سالها در اقتصاد باقی خواهد ماند.»
۳. بحران گاز اروپا
تهدید زیرساختهای قطر و خطوط LNG قطر که پس از تهاجم روسیه به اوکراین به یک شریک استراتژیک برای اتحادیه اروپا تبدیل شده، اکنون مستقیماً در معرض تهدید نظامی قرار دارد. حدود ۲۰ درصد از گاز طبیعی مایع (LNG) جهان توسط قطر تولید و بیشتر آن از مسیر تنگه هرمز صادر میشود. تحرکات نظامی اخیر در خلیج فارس، چندین تأسیسات کلیدی قطر را در برد موشکی و پهپادی قرار داده است. نتیجه آنکه اروپا که ذخایر گاز خود را برای زمستان آینده بر اساس قراردادهای بلندمدت با قطر تنظیم کرده بود، اکنون ناچار به خرید گاز از بازار نقدی با قیمتهای نجومی است.
کارشناسان انرژی پیشبینی میکنند قبض گاز شهروندان آلمانی و فرانسوی تا پایان سال ۲۰۲۶ حداقل ۴۰ درصد دیگر افزایش یابد.
۴. فاجعه دیجیتال
۷ کابل اینترنت زیردریایی در تیررس در ابعادی که پیشتر کمتر به آن پرداخته شده، هشدار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و رسانههای نزدیک به آن مبنی بر آسیبپذیری حداقل ۷ کابل اصلی ارتباطات زیردریایی در تنگه هرمز، زنگ خطر یک «فاجعه دیجیتال» جهانی را به صدا درآورده است.
این کابلها نزدیک به ۹۰ درصد ترافیک داده بین آسیا و اروپا و همچنین بخش بزرگی از تبادلات مالی بینالمللی (شامل سوئیفت و شبکههای پرداخت) را حمل میکنند.
یک سناریوی قطع همزمان که به هیچ وجه غیرممکن تلقی نمیشود میتواند به مختل شدن کامل تراکنشهای بانکی، توقف تجارت الکترونیک (از آمازون تا علیبابا)، اختلال در سیستمهای هوانوردی و ناوبری دریایی، و کاهش سرعت اینترنت در ۳۰ کشور به کمتر از ۱۰ درصد عادی منجر شود.کارشناسان شبکه، ترمیم کامل این کابلها را بین چند هفته تا بیش از سه ماه تخمین میزنند.
۵. امنیت غذایی جهان در لبه پرتگاه
جهش قیمت کود و کالاهای اساسی تنگه هرمز تنها یک شاهراه انرژی نیست؛ بلکه مسیر عبور ۲۰ تا ۳۰ درصد از صادرات جهانی کودهای شیمیایی (از جمله اوره، پتاس و فسفات) نیز میباشد.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) دیروز در یک بیانیه اضطراری هشدار داد: «اختلال در حمل کودهای شیمیایی از این گلوگاه، به یک فاجعه جهانی غذا منجر خواهد شد چرا که بدون کود، بازده محصولات کشاورزی ظرف یک فصل بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش مییابد.» در عمل، قیمت گندم در بورس شیکاگو ظرف دو هفته ۳۴ درصد، قیمت ذرت ۲۸ درصد و قیمت برنج ۲۲ درصد جهش کرده است.کشورهای واردکننده خالص مواد غذایی در آفریقا و خاورمیانه (از مصر تا یمن و سودان) در آستانه قحطی قرار گرفتهاند.
۶. هزینه سنگین بر دوش اروپا
تورم وارداتی ۲۸ میلیارد دلاری مجموع این شوکها بر روی یک پایگاه آماری مشخص قابل اندازهگیری است. بر اساس دادههای کمیسیون اروپا، اتحادیه اروپا تا پایان ماه جاری میلادی بابت افزایش قیمت نفت، کود شیمیایی و آلومینیوم ناشی از بحران هرمز، ۲۸ میلیارد دلار هزینه اضافی متحمل شده است.
بهطور جداگانه، هزینه واردات هیدروکربن (نفت و گاز) اتحادیه اروپا نیز ۲۵ میلیارد یورو نسبت به میانگین سه ماهه قبل افزایش یافته. این ارقام به معنای آن است که هر شهروند اروپایی به طور میانگین ماهانه ۱۲۰ یورو بیشتر برای بنزین، گاز و خرید خواروبار پرداخت میکند رقمی که برای خانوارهای کمدرآمد در یونان، ایتالیا و اسپانیا یک فاجعه اجتماعی محسوب میشود. صندوق بینالمللی پول (IMF) هشدار داده که ادامه این روند تا پایان سال جاری میلادی، نرخ تورم اروپا را به بالای ۱۲ درصد و نرخ تورم آمریکا را به ۹.۵ درصد خواهد رساند.
جمعبندی و چشمانداز
آنچه در غرب در جریان است، یک بحران ساده نفتی یا سیاسی نیست، بلکه تقاطع همزمان شش بحران سیستمی است که هر یک به تنهایی قادر به ایجاد رکود عمیق بودهاند. در آمریکا، کاخ سفید با یک بحران مشروعیت بیسابقه از یک سو و فشار افکار عمومی ناشی از قیمتهای سرسامآور بنزین از سوی دیگر مواجه است. در اروپا، کابوس قطع گاز قطر و مختل شدن اینترنت، زیرساختهای حیاتی را نشانه گرفته است. در سطح جهانی، فاجعه قحطی ناشی از کمبود کود، میلیونها نفر را تهدید میکند. تحلیلگران بلومبرگ معتقدند حتی در خوشبینانهترین سناریو (آتشبس ظرف ۳۰ روز آینده)، بهبود قیمتها و بازیابی زنجیره تأمین حداقل ۱۸ ماه زمان خواهد برد. در سناریوی بدبینانه (ادامه اختلال برای بیش از ۹۰ روز)، جهان وارد دورهای میشود که از آن به «رکود ۱۹۷۳ در مقیاس استروئیدی» یاد میشود – با این تفاوت که این بار شوک نفتی با بحران غذا و فروپاشی دیجیتال همراه است. آنچه مسلم است، خاورمیانه و تنگه هرمز بار دیگر مرکز ثقل امنیت انرژی و اقتصاد جهانی شدهاند.
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0