دیپلماسی در سایه بی‌ اعتمادی؛ معادله «گام در برابر گام» در مذاکرات ایران و آمریکا

خط مشهد: به گفته محمدباقر قالیباف، ایالات متحده در جریان مذاکرات پیشنهادی ۱۵ ماده‌ای را مطرح کرده که با مخالفت ایران روبه‌رو شده است. در مقابل، تهران بسته‌ای ۱۰ بندی را به‌عنوان چارچوب پیشنهادی خود ارائه کرده؛ طرحی که از طریق میانجی‌گری پاکستان به طرف مقابل منتقل شده است. همین موضوع نشان می‌دهد که گفت‌وگوها نه‌تنها ادامه دارد، بلکه در حال ورود به مرحله‌ای است که هر طرف تلاش می‌کند قواعد بازی را به نفع خود تعریف کند.

با این حال، اگرچه از پیشرفت‌هایی در برخی محورهای مذاکرات سخن گفته می‌شود، اما فاصله میان دو طرف همچنان قابل توجه است. قالیباف تأکید کرده ایران در یک یا دو موضوع کلیدی حاضر به عقب‌نشینی نیست؛ موضوعاتی که به نظر می‌رسد برای تهران جنبه راهبردی دارند. در مقابل، طرف آمریکایی نیز مطالبات خاص خود را مطرح کرده و همین تقابل مطالبات، مسیر رسیدن به توافق نهایی را پیچیده‌تر کرده است.

در چنین فضایی، تجربه‌های گذشته نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به رویکرد کنونی ایران دارد. خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریم‌ها، اعتماد سیاسی میان دو کشور را به شدت تضعیف کرد. از همین رو، تهران اکنون بر اصل «اقدام متقابل و مرحله‌ای» تأکید می‌کند؛ سیاستی که در ادبیات مذاکراتی به «گام در برابر گام» تعبیر می‌شود.

بر اساس این رویکرد، هر اقدام ایران باید با اقدام متقابل از سوی آمریکا همراه باشد تا از تکرار تجربه‌های یک‌طرفه جلوگیری شود. در کنار این مباحث، مسئله امنیت انرژی نیز در سخنان رئیس مجلس برجسته شده است. او با اشاره به نقش زیرساخت‌های نفتی ایران در معادلات منطقه هشدار داده هرگونه اقدام علیه این زیرساخت‌ها می‌تواند تبعات گسترده‌ای برای کل منطقه داشته باشد. این موضع‌گیری در واقع پیامی روشن درباره پیوند امنیت انرژی خلیج فارس با ثبات ایران است؛ پیامی که در شرایط پرتنش منطقه‌ای اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در نهایت، آنچه بیش از هر عامل دیگری بر آینده مذاکرات سایه انداخته، مسئله اعتماد است. قالیباف معتقد است پیشرفت واقعی در گفت‌وگوها زمانی ممکن خواهد بود که واشنگتن رویکرد خود را تغییر دهد و برای جلب اعتماد ملت ایران گام‌های عملی بردارد.

بدون چنین تغییری، حتی اگر مذاکرات ادامه پیدا کند، رسیدن به توافقی پایدار همچنان دور از دسترس خواهد بود. به نظر می‌رسد مذاکرات کنونی بیش از آنکه صرفاً بر سر مفاد یک توافق باشد، بر سر تعریف قواعد جدیدی برای تعامل میان تهران و واشنگتن جریان دارد؛ قواعدی که اگر شکل بگیرند، می‌توانند مسیر آینده روابط دو کشور را نیز تعیین کنند.